8.12.13

Sobre 'O derradeiro libro de Emma Olsen'



Emma Olsen naceu da entrevisión dunha fotografía de Anne Sexton fronte a unha máquina de escribir, no verán de 2011, mentres viaxaba nun Ferry. A súa voz impúxose sobre a miña e cando cheguei ao porto de Barcelona tiña un caderno ateigado de notas e dúas certezas. A primeira, que odio irremediablemente os barcos, e talvez por iso esta é unha novela de vías de tren que se cruzan. A segunda, que me quedaba por diante un tempo longo de escrita no que habería de facer a viaxe máis difícil de todas as que emprendín: a procura de quen era Emma Olsen e, en definitiva, de quen era eu a través das súas palabras.

Hai poucos días escoitei falar a unha profesora da Universidade das Azores dun escritor luso, Afonso Cruz, quen afirmou nunha entrevista: "a ficción é a mellor maneira de dicir aquilo que xulgamos verdadeiro". A ficción, xa que logo, é unha máscara, si, mais tamén unha caixa de segredos, un lugar ao que sempre se lle pode chamar casa e ao que sempre se pode regresar, igual que Emma regresa a Faith, a súa cidade natal, para contar unha historia soterrada durante moito tempo.

Ela explícao así:

Díxome unha vez o señor Montana que a cualidade de todas as grandes historias é que poderían ter ocorrido en calquera parte do mundo. Eu creo que a miña só pertence a Faith e que fóra de Faith ficaría como unha pinga de lixivia no medio do océano. Talvez porque tampouco é unha grande historia. Pero é a miña, a nosa, e aquí fírenos como se a pinga de lixivia caese no medio da pupila, como se atravesase todo o importante de lado a lado. Porque Faith, que está no medio dun círculo xigante, no centro exacto de nada, a cen millas de calquera lugar minimamente interesante, é todo o noso mundo e nada máis nos importa. E aínda que todos desexabamos vivir en Nova York cando eramos novos, ou en calquera outra cidade sempre que non fose Faith, o certo é que no medio de ningunha cousa é posible notar que hai algo que te pertence.
Porque esta é a historia que Emma Olsen nunca se atreveu a contar mais tamén é a historia dunha cidade. E entre a realidade e a ficción, existe unha localidade pequena e apartada en Dakota do Sur, no Medio Oeste norteamericano, que se chama Faith e que vostedes poden procurar nos mapas. En Faith fica abandonada a última estación do ferrocarril construído por Percy Avery Rockefeller a comezos do século XX. A derradeira parada. Semellaba un emprazamento perfecto. Mais a sospeita de que o Faith verdadeiro era un espazo anódino e pouco novelable, sobre o que era incapaz de deixar de inventar sen cruzar a liña do real, foi cubrindo paseniño todo o narrado, limitándome coma se estivese necesariamente atada a unha cadea curta e pesada. Que absurdo. Se a literatura é iso: contar o que non está pero podería estar, imaxinar para liberarse das cadeas, cambiar a verdade coa única condición de a facer verosímil. É, en todo caso, un pacto de ficción. Unha cuestión de fe.

Por iso estou segura de que todos os habitantes literarios que poboan a cidade deste libro sentirán o lugar que inventei para eles como o único posible para contar a historia de Emma e Clarisa, personaxes que transitan as marxes e os límites da amizade, a devoción, o amor e a chantaxe, as fronteiras da propia identidade e un desexo de fuxir auténtico, o de quen non sabe que é exactamente iso do que se fuxe e aínda non descubriu os por qués fundamentais. A historia de como se derruba unha relación entre dúas persoas que se queren demasiado, e de como a inminencia da morte serve para revelar o que máis nos importa.

Outra vez Emma Olsen cóntao moito mellor ca min:

Naquel ano derradeiro que pasamos xuntas, xa non comprendía nada de como era Clarissa e comezaron a renxer as estruturas da nosa historia común. Como ocorre cos castelos de naipes, despois de retirar a primeira carta dos alicerces da estrutura, foron caendo o resto, até que onde un día houbera un edificio non quedou máis que un fato de lastras sobre a mesa que nin sequera proxectaban sombra. Sei que é unha metáfora eslamiada, mais non se me ocorre outra. Clarissa semellaba un artefacto delicado e imprevisible e eu só podía desexar que non rebentase con todo ao seu paso, que a bomba non me estalase a min nas mans.
 Por iso non sei como falar dos derradeiros meses que pasei con ela, nin como contar o que me resta por contar, e temo que ninguén entenda verdadeiramentea a necesidade do meu relato, que o consideren un delirio da que vai morrer e non quere. Talvez levarían razón nisto último. Hoxe mireime no espello e vin un cadáver movendo as mans. Non debería dicilo, porque é un comentario morboso, mais iso é o que vin. En boa medida estou aquí para evitar mover o meu cadáver en actos públicos de recoñecemento que, con certeza, serían celebrados na miña honra se algúns colegas coñecesen o avanzado da enfermidade. O espello bástame para contemplarme así. Ademais, ese tipo de homenaxes cobren todo dunha pátina de grandeza que anticipa as exequias que virán. Con frecuencia, negan a morte de xeito absurdo entre aplausos festivos. E se a escrita fose tamén un xeito de negación, de resistencia, prefíroa a calquera outra cousa.

Eu, como Emma, tamén prefiro a escrita a calquera outra cousa. As palabras salváronnos ás dúas de ficar pechadas para sempre en Faith. A Emma a a min, enfrentadas unha á outra.

E agora que ela é de tinta e papel e que xa non estamos soas e perdidas nun barco no medio do mar, senón nas mans de todos vostedes, só me resta dar as grazas a todos os que fixeron iso posible.




3 comentarios:

Zeltia dijo...

Só deixarche parabéns polo premio. Espero ir a Faith pronto.

confabularionovo dijo...

Grazas, Zeltia, alí estaremos agardando Emma e máis eu para que nos visites e nos contes que tal a viaxe, se che apetece. Apertas!

Rafa Lobelle dijo...

Benquerida Berta:
Quero darche as grazas. Non atopando mellor lugar fágoo a través deste teu blog que sigo dende fai un tempo, mais no que nunca me decidira a intervir. Preguntaraste a que ven este inesperado agradecemento virtual. Direiche.
O outro día por fin logrei facerme cun exemplar do teu último libro de poemas, "Raíz da Fenda", logo de pescudar en varias librerías (aquí ao interior do país as novidades editoriais chégannos un chisco máis tarde, semella que como case todo) ao final acabei mercándoo na capital. Levaba tempo agardando lelo, tiña ese presentimento estraño que me acontece con certos libros e que me di "este non te vai defraudar". Teño levado chascos, recoñézoo. Mais sabía case ao cento por cento que este non ía ser o caso. Gustáranme os anteriores, "Dentro" e "Corpo Baleiro", máis este último deixou en min fonda pegada. Boa proba dan as páxinas do libro case que engurradas xa das sucesivas lecturas, como follas de Outono murchadas logo dun intenso verán.

Aquí por estas terras do medio do monte (eu sonche moito do monte, reivindico o monte) ensináronme sempre que é de ben nacidos ser agradecidos e que como di miña avoa sempre: "non costa nada dar as grazas a quen as merece neniño". E eu creo que saín bo alumno e por iso dígoche, grazas Berta. Grazas por escribir este libro de poemas ao meu ver marabilloso e cheo de sentimentos crús e sinceros que chegan moi dentro.
Se me permites unha confesión, direiche que en parte grazas á túa obra animeime a comezar a escribir dun tempo para acá. A dar o paso de contar, exporse ao público, coa humildade tímida do aprendiz. Eu que sempre fun un lector atento, en especial á poesía, nunca me animara a crear. De aí a sorpresa cando che dan algún premio que non agardo e máis estando no xurado escritores e escritoras a quen admiro. A eles e elas xa lles din o meu agradecemento, mais non a ti Berta e creo sinceramente que se eu me animei a escribir foi ,ademais de polo propio momento da viña vida que atraveso, polo exemplo de xente coma ti, pois aínda sen coñecerte e parafraseando ao gran Delibes, "a sombra do ciprés é alongada". Un é o que le.
Os teus libros particularmente teñen significado moito neste últimos anos da miña vida, non sei se por certa afinidade xeracional (eu son do 88) ou por causa dos vaivéns dos días tumultuosos. Os teus libros estaban aí, facendo boa compaña e como di miña avoa, a quen o merece hai que darlle as grazas.
Vaia logo este meu agradecemento sincero Berta, non tendo outro xeito mellor, unha fonda aperta dende o interior da Patria, dende o sabugo mesmo da Terra.

P.D. Agardo tamén poder ir visitar pronto Faith, como dicía Zeltia no outro comentario de arriba. E xa teño o presentimento que este non me vai defraudar tampouco.