2.6.14

O poema quere dicir

1 comentarios













O poema quere dicir,
non foi unha malandanza. É algo que escollín
eu (prometín nunca máis escribir o pronome.
Tamén non facer malabarismos, non preferir
outra palabra distinta
á primeira que chegou sen que a chamase;
non erixir un manto
con elas
que me cubra toda. Non pronunciar palabras como
a palabra manto-
a palabra erixir.)
                        
O poema quere dicir iso:
non procura un peso cosmogónico
non fala porque non ten garganta
non quere nada.

Se soubese como,
escacharía os signos igual que un ovo
e levaría restos desas cascas
sobre a lingua e
contra a miña vontade.
Iso é o que o poema quere dicir.

20.4.14

Nota de despedida

1 comentarios
Quería falar do tempo aquel. Debeu ser cando un paquete de tabaco custaba dous euros e medio e podíamos fumar nos bares pero aínda non na casa. Cando o verán non entendía moi ben de calendarios e chegaba sempre o día do último exame final e cando en primavera pensabamos nas terrazas e nunca en facenda. Daquela a literatura era o que máis me importaba. Prometín que cando tivese unha casa propia habería de escribir nas paredes o comezo de Cien años de soledad. Creo que foi das poucas promesas que cumprín, e fronte a esas liñas escribín dous libros e fun feliz algunhas veces .


Non sei se todos nós eramos felices naquel tempo, pero si que alomenos brillaba en calquera lugar ao que fósemos unha ilusión de futuro noviña do trinque, a estrear. Talvez descoñecíamos demasiado. Eu sobre todo. O que si sei é que daquela o futuro non era nada semellante a isto de agora. E entre o que ocorre, hoxe só me apetece desexar boa viaxe, Gabo, que a terra sexa leve. Grazas pola literatura.

25.1.14

O inverno

3 comentarios
Como desexou o inverno. Someteu o corazón a fría disciplina, coa exactitude da folerpa de neve. E rodeou a súa casa de redes de arame e muros impasables, para que ninguén a rompese con maldicións, puños, ameazas... nin con amor tampouco.

O texto é unha mala versión prosificada dun poema de Sylvia Plath
A imaxe é a "Paisaxe de neve" de Cuno Amiet

14.1.14

O que sei sobre o amor, as rancheras e os rusos.

4 comentarios

Escoitar un disco de rancheras é, para min, máis ou menos o mesmo que bailar unha canción de Marisol no Tarasca. Concretamente en dous aspectos: ambas forman parte dese tipo de cousas que xa fixen máis do que fago na actualidade, e tamén ambas non deixan de ser brincadeiras coas que se xoga en maior medida por diversión que por devoción.

As letras das rancheras—díxeno hai pouco mais pénsoo desde sempre— teñen moito que ver coas historias de amor dos novelistas rusos. Ese punto arrebolado, de amor tan para sempre e tan imposible, esa paixón indómita que cando non acaba mal é porque acaba peor. En definitiva, ese conto turbulento que nos contaron. Porque o máis falso e daniño de todo o que nos aprenderon sobre o amor, chegounos pola vea da literatura e das rancheras a partes iguais. Se non, comparen este "Vámonos" glorioso de José Alfredo Jiménez coa Anna Karenina de Tólstoi. A mesma historia.


Retrúcame un colega que, sendo eu como son, non entende que teña un disco de rancheras nalgún lugar do meu coche cando non hai nada máis machista que a letra dunha ranchera. Ben. En primeiro lugar, hai discos moito peores ca ese no meu coche e ninguén dixo nada, nin sequera daquel que leva por título "disco de varios para cortar as veas", e que ten, entre outras moitas cancións deprimentes, unha versión en directo de "Sin tu latido" de Aute que se repite tres veces nas pistas 5, 6 e 7. En segundo lugar, pregúntome eu, que estou de acordo no feito innegable de que as letras rancheras son o máis machista do mundo, porque é algo obvio, se é que Anna karenina é un paradigma da liberación feminina ou que. Claro que me dirán todo iso do contexto e todo iso outro que opinan os filólogos sobre o personaxe feminino e Anna Karenina que a min me importa máis ben nada, porque non fai falta que ninguén me salve á Karenina, que é unha novela que devociono desde que teño criterio, aínda que nin remotamente se me ocorra pensar que o de Anna e Vronsky é un modelo de amor desexable para ningún ser humano nin, se me apuran, tampouco literario na contemporaneidade.

Ao que ía é a que non me parece inconfesable ter un disco de rancheras no coche como non mo parece bailar a Marisol, a Karina e nin sequera á Isabel Pantoja de Marinero de luces —escoiten, por favor, a versión galega da canción e, se están acompañados, visiten este karaoke para gozo de todos—. Significan tan claramente o que son que non me merecen nin sequera unha opinión ao respecto. Ver o lado traxicómico deste tipo de cousas é unha boutade, nada máis. Non se pode tomar todo en serio.

Con todo, a cousa cambia cando non é José Alfredo senón Luis Miguel, David Bisbal, ou cousa peor, gravando hoxe un xite—que dirían Os da Ría— que escoito pola radio ou que vexo nas pantallas dos móbiles dun ou dunha adolescente. Particularmente a min sublevoume hoxe este, de 2008, "La media vuelta", unha ranchera das vellas, si, mais renovada e actualizada na voz e no corpo desta especie de galán musculado de mirada contusa.

                                      
(o vídeo en realidade dura os primeiros catro minutos, pero despois meteron outra paifocada que ben se pode obviar sen cargo de conciencia)


Porque xa non é unha brincadeira, non. O que se fai aquí e renovar para a actualidade (e para a eternidade, a este paso) o modelo de amor romántico machista de sempre —por suposto heterosexual, do outro xa nin falamos— e de roles ben marcados. Non crean que escribín todo isto porque pense que só eu me dou conta do que nos veñen contar as cancións de Luis Miguel, non é iso. E aínda así, non entendo, chámenme inxenua, que exista unha gravación desta canción que ten menos de seis anos, que leva un vídeo delirante, peor que o "Hey, hey, hey", e que haxa persoas capaces de suspirar por Luis Miguel ou polo montón de tipos que coma el hai, todos imbéciles e case todos máis feos que o mexicano, ademais.

É como comparar a Anna Karenina co señor ese italiano que escribe novelas para dicirnos a todos que as mulleres namoramos sempre dun tipo macarra e iletrado quen, despois de permitir que nos fagamos as duras até o primeiro punto de xiro narrativo, haberá de conquistar o noso corazón para a eternidade. Nin Disney.

A letra de "La media vuelta"que, como lles digo, é un clásico recuperado, é un non parar: "Te vas porque yo quiero que te vayas/ a la hora que yo quiera te detengo/ yo sé que mi cariño te hace falta/ porque, quieras o no, yo soy tu dueño". Manda huevos. Xa postos, podía gravar de novo esa de "No me amenaces", que é un chisco menos retrógada e bastante máis simpática.

Mais a Luis Miguel, nas súas cancións, non o deixa nin cristo. E, cando alguén o fai, é porque non sabe o que quere e nunca vai atopar a un tipo coma el. A Bisbal tampouco, claro. Diso vai a historia. Nas cancións de todos estes latin lovers, as mulleres son sempre anxelicais, caprichosas, santas ou putas, as consentidas ou as princesas. Luis Miguel, que naceu no ano 1970, e polo tanto é máis novo que meus pais, mira a cámara e reta a unha muller de pelo rizado con pinta de malvada, a que atope alguén tan macho coma el. Así, de entrada. E se ela o atopa, disque el "da la media vuelta".

Luis Miguel, vai marchando, anda.

Observen tamén o terceiro en discordia que sae no videoclip, un fulano de garavata e gafas redondas (un intelectual, debe ser) que, por suposto, non satisfai á muller de pelo rizado e cruz de prata sobre o peito, incapaz como é nin sequera de dar un bico a dereitas. Precioso todo.

E o problema é que hai quen o cre.

Nas rancheras non se aprende nada sobre o amor, direi. Dos rusos case tampouco, como non sexa a perseverar. Pode ser divertido xogar a que si, con quen se pode xogar, non con quen o toma en serio e do chiste fai unha teoría, claro, e nunca con estes señores de agora que traizoan todo o que ten de divertido e de boutade escoitar os delirios alcohólicos de José Alfredo en comparación coas súas caras desafiantes nos videoclips, cos seus peitos musculados, e coa súa pose de sabelo todo sobre as relacións de parella.

Eu hai moitos anos que saquei a conclusión de que o amor vén sendo algo moi parecido a compartir o tubo de dentífrico, a poder ser con alguén que non o aprete obsesivamente desde abaixo para aproveitalo ao máximo, como nos aprendeu Cortázar. Pero isto último xa é outra historia.

8.12.13

Sobre 'O derradeiro libro de Emma Olsen'

3 comentarios


Emma Olsen naceu da entrevisión dunha fotografía de Anne Sexton fronte a unha máquina de escribir, no verán de 2011, mentres viaxaba nun Ferry. A súa voz impúxose sobre a miña e cando cheguei ao porto de Barcelona tiña un caderno ateigado de notas e dúas certezas. A primeira, que odio irremediablemente os barcos, e talvez por iso esta é unha novela de vías de tren que se cruzan. A segunda, que me quedaba por diante un tempo longo de escrita no que habería de facer a viaxe máis difícil de todas as que emprendín: a procura de quen era Emma Olsen e, en definitiva, de quen era eu a través das súas palabras.

Hai poucos días escoitei falar a unha profesora da Universidade das Azores dun escritor luso, Afonso Cruz, quen afirmou nunha entrevista: "a ficción é a mellor maneira de dicir aquilo que xulgamos verdadeiro". A ficción, xa que logo, é unha máscara, si, mais tamén unha caixa de segredos, un lugar ao que sempre se lle pode chamar casa e ao que sempre se pode regresar, igual que Emma regresa a Faith, a súa cidade natal, para contar unha historia soterrada durante moito tempo.

Ela explícao así:

Díxome unha vez o señor Montana que a cualidade de todas as grandes historias é que poderían ter ocorrido en calquera parte do mundo. Eu creo que a miña só pertence a Faith e que fóra de Faith ficaría como unha pinga de lixivia no medio do océano. Talvez porque tampouco é unha grande historia. Pero é a miña, a nosa, e aquí fírenos como se a pinga de lixivia caese no medio da pupila, como se atravesase todo o importante de lado a lado. Porque Faith, que está no medio dun círculo xigante, no centro exacto de nada, a cen millas de calquera lugar minimamente interesante, é todo o noso mundo e nada máis nos importa. E aínda que todos desexabamos vivir en Nova York cando eramos novos, ou en calquera outra cidade sempre que non fose Faith, o certo é que no medio de ningunha cousa é posible notar que hai algo que te pertence.
Porque esta é a historia que Emma Olsen nunca se atreveu a contar mais tamén é a historia dunha cidade. E entre a realidade e a ficción, existe unha localidade pequena e apartada en Dakota do Sur, no Medio Oeste norteamericano, que se chama Faith e que vostedes poden procurar nos mapas. En Faith fica abandonada a última estación do ferrocarril construído por Percy Avery Rockefeller a comezos do século XX. A derradeira parada. Semellaba un emprazamento perfecto. Mais a sospeita de que o Faith verdadeiro era un espazo anódino e pouco novelable, sobre o que era incapaz de deixar de inventar sen cruzar a liña do real, foi cubrindo paseniño todo o narrado, limitándome coma se estivese necesariamente atada a unha cadea curta e pesada. Que absurdo. Se a literatura é iso: contar o que non está pero podería estar, imaxinar para liberarse das cadeas, cambiar a verdade coa única condición de a facer verosímil. É, en todo caso, un pacto de ficción. Unha cuestión de fe.

Por iso estou segura de que todos os habitantes literarios que poboan a cidade deste libro sentirán o lugar que inventei para eles como o único posible para contar a historia de Emma e Clarisa, personaxes que transitan as marxes e os límites da amizade, a devoción, o amor e a chantaxe, as fronteiras da propia identidade e un desexo de fuxir auténtico, o de quen non sabe que é exactamente iso do que se fuxe e aínda non descubriu os por qués fundamentais. A historia de como se derruba unha relación entre dúas persoas que se queren demasiado, e de como a inminencia da morte serve para revelar o que máis nos importa.

Outra vez Emma Olsen cóntao moito mellor ca min:

Naquel ano derradeiro que pasamos xuntas, xa non comprendía nada de como era Clarissa e comezaron a renxer as estruturas da nosa historia común. Como ocorre cos castelos de naipes, despois de retirar a primeira carta dos alicerces da estrutura, foron caendo o resto, até que onde un día houbera un edificio non quedou máis que un fato de lastras sobre a mesa que nin sequera proxectaban sombra. Sei que é unha metáfora eslamiada, mais non se me ocorre outra. Clarissa semellaba un artefacto delicado e imprevisible e eu só podía desexar que non rebentase con todo ao seu paso, que a bomba non me estalase a min nas mans.
 Por iso non sei como falar dos derradeiros meses que pasei con ela, nin como contar o que me resta por contar, e temo que ninguén entenda verdadeiramentea a necesidade do meu relato, que o consideren un delirio da que vai morrer e non quere. Talvez levarían razón nisto último. Hoxe mireime no espello e vin un cadáver movendo as mans. Non debería dicilo, porque é un comentario morboso, mais iso é o que vin. En boa medida estou aquí para evitar mover o meu cadáver en actos públicos de recoñecemento que, con certeza, serían celebrados na miña honra se algúns colegas coñecesen o avanzado da enfermidade. O espello bástame para contemplarme así. Ademais, ese tipo de homenaxes cobren todo dunha pátina de grandeza que anticipa as exequias que virán. Con frecuencia, negan a morte de xeito absurdo entre aplausos festivos. E se a escrita fose tamén un xeito de negación, de resistencia, prefíroa a calquera outra cousa.

Eu, como Emma, tamén prefiro a escrita a calquera outra cousa. As palabras salváronnos ás dúas de ficar pechadas para sempre en Faith. A Emma a a min, enfrentadas unha á outra.

E agora que ela é de tinta e papel e que xa non estamos soas e perdidas nun barco no medio do mar, senón nas mans de todos vostedes, só me resta dar as grazas a todos os que fixeron iso posible.




1.12.13

Digamos que

0 comentarios
Hoxe que o libro de Emma Olsen xa é de verdade, as palabras que ela escribiu para cumprir cunha débeda e ficar en paz antes da morte, deixan en min a sensación de que a vida, como a literatura, non é máis que un preludio. Un preludio de nada.

Hai un poema de Blanca Varela, poeta peruana finada hai poucos anos, que é probablemente, para min, o poema perfecto. Titúlase "Currículum Vítae" e malia que os currículums adoitan servir para presentarse, a necesidade de facer balance que comporta desenvolvelos faime pensar neles como en textos de despedida. Sobre todo este, este particular currículum que deixo aquí, perdido no medio da noite, a derradeira noite de novembro, alumeando un bocadiño até que chegue a escuridade. E déixoo aquí porque dentro del hai, a un tempo, un adeus e unha desculpa. E iso son moitas cousas para dicir en só once versos. Déixoo aquí porque quere contar, creo, algo semellante ao que falaba antes. Que a vida e a literatura son sempre un preludio de non se sabe que, un preludio de nada, no que algúns nunca soubemos xogar coas cartas marcadas. 


Digamos que ganaste la carrera
y que el premio
era otra carrera,
que no bebiste el vino de la victoria
sino tu propia sal,
que jamás escuchaste vítores
sino ladridos de perros,
y que tu sombra

tu propia sombra

fue tu única
y desleal competidora.

16.11.13

É tarde de máis, non podemos gañar

0 comentarios

Non lin nada de Abbie Hoffman e —aquí fala só o prexuízo— non creo que me interesasen os seus libros nesta altura. O que coñezo del, si. 

Hoffman foi o responsable de convocar a manifestación que, nos anos da guerra do Vietnam, reuniu a cincuenta mil persoas arredor do Pentágono coa vontade de facelo levitar coa suma das súas enerxías psíquicas, nunha de moitas fórmulas de protesta ensaiadas polos Yippies (o partido do que foi cofundador), nas que se usaban o teatro e o humor.  Tamén me interesa del que foi un fuxitivo, que o guitarrista de The Who, Pete Townshed, o golpeou cunha guitarra no escenario durante o festival de Woodstock do 69, que foi compañeiro de aulas de Marcuse e que escribiu unha nota de suicidio que dicía: "É tarde de máis, non podemos gañar, tornaron demasiado poderoros", antes de acabar coa súa vida o día de George Bush pai ascendía ao poder. 

As notas de suicidio son un xénero que me fascina, sobre todo se son así, escuetas, para a posteridade, escritas para a literatura e non para os beloved ones. Aínda que Hoffman non escribiu nunca literatura, que eu saiba, varias das frases atribuídas a el poderían ser perfectamente notas de suicidio de personaxes literarios interesantísimos: "a liberdade de expresión significa poder berrar 'teatro' nun incendio atestado" ou "a democracia mídese pola liberdade que concede aos seus disidentes, non pola que lle outorga aos conformistas asimilados" e, sobre todo, esta outra, "eramos novos, eramos arrogantes, eramos ridículos, eramos excesivos, eramos imprudentes, mais tiñamos razón"

Podo imaxinar cada unha das historias que rematarían con estas sentencias exactas.


8.10.13

Ser ave de extramuros

3 comentarios

(lin este texto que deixo aquí o pasado xoves, na facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo, con motivo do ciclo "Escritoraes na Universidade" que organiza a AELG e coordina Xina Vega, e no que compartín mesa redonda con Gonzalo Hermo e Xabier Xil Xardón)



En 1937 un discurso do novelista alemán Ernst Wiechert opoñéndose ao fascismo e a barbarie do seu país, chega a Moscú dentro dunha bola de pan. Forneadas no interior, as súas palabras convocan, dun xeito ou doutro, a resistencia. E non só a resistencia, porque ás veces non basta, senón tamén a rebelión.

Tempo máis tarde, sería feito prisioneiro político no campo de concentración de Buchenwald o que antes fora un dos escritores máis lidos de Alemaña,  e escribiría alí unha novela, O bosque dos mortosDer Totenwald—, sen tradución ao galego e editada en castelán en abril de 1946. Atopei un exemplar da primeira edición dese libro nunha libraría de vello. É un volume encadernado en tea de cor laranxa, talvez menos laranxa do que fora noutro tempo. O cambio de cor da tapa e a mudanza do discurso de Wiechert, que nos primeiros anos trinta apoiara ao chamado nacional socialismo, parecéronme marcas do sol sobre un tempo salvaxe. Alí, en Buchenwald, traducido "bosque de buxos", o escritor non é condenado a traballos forzosos senón ao silencio, a ficar na marxe.

Pero Wiechert escribe. Faino  en pequenas follas separadas de papel que oculta baixo a terra a medida que colma de palabras en letra miúda o espazo do que dispón. Escribe sen que ninguén o lea e atopa así un xeito de resistencia. E algo máis. A escrita é o camiño que Wiechert escolle para sobrevivir. Igual que César Vallejo escribiu o poemario Trilce na cadea. E igual que Boris Pasternak escribiu Doutor Zhivago desde un exilio interior. O curioso é que despois da fin da guerra, Wiechert regresa a Buchenwald e recupera os papeis soterrados para publicalos cun formato de libro. Escarba no bosque de buxos para procurar o bosque de mortos.

Der Totenwald é unha prosa poética contra o salvaxe, non é unha crónica en sentido estricto, senón un libro de ficción. Na primeira páxina o protagonista di sentir: "a espera, anguriosa, dun porvir descoñecido, preñado de ameazas, que se erguía diante del, enigmático e silencioso, inexpresivo e informe".

Convídanme hoxe a dar resposta a unha pregunta, "Furia estratéxica para un tempo salvaxe?", sobre a que non teño realmente ningunha resposta segura. Como o protagonista de Wiechert, o único que sei da poesía do meu tempo é que cómpre escarbar para atoparmos algo, aínda que sexan os nosas propias sombras, e talvez tamén que opera en todos nós un cambio paradigmático: que a poesía xa non pode ser un vieiro para procurar a verdade, senón unha frecha cara á incerteza. O discurso poético nun tempo precario é, inevitablemente, o discurso da espera. Aínda que o poeta saiba que só agarda para ser devorado.
Tamén desde o exilio Hermann Broch escribiría A morte de virxilio, retrato dos últimos días do poeta latino caído en desgraza, unha parábola da confrontación do escritor fronte ao poder. Desde a expulsión do poeta da República de Platón, o cantor sabe que só lle pertencen as marxes do seu mundo e que é ese espazo o único que lle é permitido para observar a cidade. O poeta é unha ave de extramuros, como lle chamou Valente. Nos versos que pechan a derradeira sección de Presentación y memorial para un monumento escribe: "porque es nuestro el exilio, no el reino".

A diáspora resignifícase, así, como espazo necesario para a poesía, que só cobra sentido cando as palabras do poeta, escritas desde o outro lado da fronteira, resoan, malia todo, dentro da cidade. Porque se no discurso do poder estas fican esvaídas de sentido, abandonando a súa condición de símbolos, no do poeta violéntanse unhas contra outras como pezas de metal imantadas que se opoñen por lados do mesmo signo. E nesa violencia rompen muros, atravesan dogmas, sinalan e crean estigmas.

A decisión de violentar a linguaxe ata as estremas é a resposta de Paul Celan para a poesía. A súa furia sen destinatario. Porque a poesía para Celan, como a bola de pan na que viaxou o discurso de Wiechert até Moscú, é unha botella lanzada ao mar sen que o poeta saiba quen a vai recoller ou se vai chegar a alguén.

Celan, poeta rumano de orixe xudía, mais de fala alemá, atópase na disxuntiva de escribir poesía que sexa testemuña do holocausto empregando paradoxalmente o mesmo idioma apropiado polo nazismo para xustificar a represión exercida sobre o seu propio pobo. Nese sentido sofre unha dobre represión, un dobre intento de silenciamento: o primeiro experiencial, recluído nun campo de traballo en Moldavia do que finalmente logra escapar, o segundo lingüístico. Porque a lingua, sempre compañeira do imperio, fora desposuída de toda verdade inxenua e arbitraria ao formar parte dunha maquinaria represora.

Preguntado sobre por que escribe en alemán chega a dicir: "Un non pode expresar a súa verdade máis que na súa lingua materna. Nunha lingua estranxeira, o poeta minte." Porque se algunha vez pensamos, pensou alguén, que a linguaxe era inocente, nunca o é o idioma. A profesora donostiarra María José Olaziregi, especialista en literatura infantil e xuvenil, di que as marcas ideolóxicas sobre a escrita literaria son previas ao propio texto. Escoller a lingua significa, para o poeta, determinar a República da que quere ser expulsado.

Herdar un idioma asoballado, e retomando o caso de Celan, herdar un idioma baleirado, converte a linguaxe nun código insuficiente, e por iso tamén César Vallejo, en Trilce, quere destruír cada correspondencia, desaprendendo a idea de que a palabra representa, de algunha maneira, outra cousa. 
Esa é a procura. Por iso apunta: "quiero escribir pero me sale espuma"

A escrita poética é, xa que logo, non só a espera do que xa non ten máis seguridade que a incerteza, non só unha diáspora ou un relato desde a fronteira —"una mirada desde la alcantarilla puede ser una visión del mundo", escribía Pizarnik— senón tamén, e sobre todo, un acto fondamente revolucionario, necesariamente violento.

Cando filósofo alemán Theodor Adorno afirma que "escribir poesía despois de Auswicht é un acto de barbarie", toma partido retirándolle ao poeta, ao que xa lle fora negada a cidade, tamén o seu exilio. Desde aí non cabe nada máis que o silencio, xa non quedan preguntas que formularse. E por iso Valente invirte de novo os termos para sinalar a necesidade do acto de barbarie como tal. A pregunta é se acaso é posible non escribir poesía despois de Auswicht. E tamén se estamos realmente despois de Auswicht, se chegaremos algunha vez. Porque despois de Auswich, Iroshima. Despois de Iroshima, Korea. Despois de Korea, Vietnam. Despois de Vietnam ,Iugoslavia. Despois de Iugoslavia, Palestina, Irak.  Siria hoxe.

A guerra silenciosa que vivimos, este tempo efectivamente salvaxe, de persecución e precariedade, non é unha guerra económica senón unha loita de signos.

A responsabilidade do poeta é histórica e co seu tempo: 
Resignificar a linguaxe do poder. Trasladar a palabra até a fronteira. Ser ave de extramuros sobrevoando unha paisaxe asoballada. Incendiar devesas. 

Non importa que aquel que escribe non saiba, como tampouco o soubo Hölderlin, para que poetas en tempos de miseria.



1.8.13

"Raíz da fenda" na Feira do libro da Coruña

4 comentarios
Este sábado día 3 de agosto ás 20:00 horas, na Feira do Libro da Coruña, estaremos presentando "Raíz da fenda". Acompañaranme Dores Tembrás e Manuel Bragado. Igual soa moi naïf esta confesión, mais estou un pouco intrigada e un chisquiño nerviosa porque é a miña primeira vez nunha Feira do Libro cun libro propio. Nunca estiven do outro lado, e síntome unha estraña, unha especie de intrusa, despois de tantos anos sendo lectora curiosa que visita a Feira, fai listaxes de libros desexados para aproveitar os descontos, acude a que lle asinen un exemplar ou vai a unha presentación con curiosidade. Se vos apetece acompañarme noutro serán de fendas, e andades pola Coruña con ganas de poesía e de levar un paxaro de papel para a casa, xa sabedes a onde tedes que ir. Alí nos vemos!




17.7.13

Cousas que me fan sentir que vivo noutro planeta

3 comentarios
Cabréame de cote que se empregue a expresión "ah, é que eu son de letras", como xustificación ao descoñecemento, igual que me cabrea a tendencia a pensar que todas as persoas que "somos de letras", somos tamén naturalmente estúpidas e non sabemos pasar de quilos a gramos. É como supoñer que a xente que estudou matemáticas, bioloxía ou medicina non le ou non é quen de redactar unha instancia.

Por iso conto isto:

Mediodía nunha franquicia de maquillaxe do centro de Santiago de Compostela.

—Quería unha crema hidratante para a cara con protección solar, coma esta— ensínolle o bote, a depententa marcha e regresa para amosarme unha de factor 15.

—Esta es muy buena— recomenda

—Precisaba un factor máis alto, é para diario— a dependenta queda pensando un anaco

—Te puedes llevar esta y echarte dos capitas, y ya te hace un treinta—

Non fun quen de explicarllo e rematou preguntándome se non era moi constante con estas cousas, é dicir, que entendeu que non levaba a crema por vaga.

Esta é unha das razón pola que é importante aprender ciencias na escola. 

Dixen

12.7.13

Grazas

2 comentarios

Foi unha tarde linda a de onte arredor da poesía e deste libro, Raíz da fenda, do que non quería volver falar no blogue en tan pouco espazo de tempo. Mais a ledicia do reencontro con persoas queridas, algunhas que non vía desde hai moito tempo, o pracer de compartir espazo e paxaros de origami con Fran Alonso, con Marilar Aleixandre e con Fran P. Lorenzo, tres persoas lúcidas cuxas  p a l a b r a s  valoro tanto e tanto, e o espazo fantástico que é a libraría Lila de Lilith, fixeron imposíbel agardar. Tiña que deixar aquí estas liñas e estas fotografías.

Esta semana estou esgotada, por esas cousas que teñen algunhas datas nas que todxs andamos pechando proxectos e actividades que planificamos durante todo o curso. Foron días de erguerme cedo e deitarme tarde, de pouco durmir e máis café do habitual.  

O que non podía imaxinar, nin por un momento, é que os exemplares do meu libro das feridas estaban tamén esgotadoscamiño da reimpresión despois de só un mes nas librarías. 

O abraio. A marabilla. Porque a min non me pasan estas cousas. E xa sei que non hai para tanto. Porén,  non podo máis que estar feliz de que alguén recollese os meus versos na outra beira, porque iso é todo canto desexo (iso é o único importante, realmente), como escribín aquí hai algunhas semanas.

Foi un mes, por outra banda, emocionante en moitos sentidos, porque recibín mensaxes de persoas  contándome que se fixeran co libro e como o acolleran para si, palabras que non agardaba e que levo pegadas no corpo como se levan as tiras de esparadrapo sobre as feridas. Algunhas delas persoas amigas que me reconfortaron coas súas lecturas despois destes anos de perdas e carencias nos que escribín o poemario. Outras, outros, caras descoñecidas, que non vin nunca, e que me enviaron relatos íntimos sobre as súas fendas que atesouro co coidado e o mimo co que se gardan os tesouros e os segredos, que me falaron das súas cicatrices como redes sen captura. Emocioneime moitas veces, máis das que me emocionara coa recepción de todos os meus libros anteriores por xunto.

Grazas.
E grazas aos que estivestes onte comigo para compartilo.
E que os paxaros de origami voen lonxe para que se cumpran todos os nosos desexos.









*O do branco e negro non é unha artistada: as fotos a contraluz non saíron ben e foi a mellor forma de arranxalas.

27.6.13

O xoves día 11 de xullo. Ás 20:00. Na Lila de Lilith.

2 comentarios

A LIBRARÍA LILA DE LILITH
e EDICIÓNS XERAIS DE GALICIA
aprácense en convidalo/a á presentación do libro:

Raíz da fenda
de Berta Dávila

O acto, que contará coa participación de Marilar Aleixandre 
Fran P. LorenzoFran Alonso e Berta Dávila,
terá lugar o xoves, 11 de xullo, ás 20:00 horas,
na Libraría Lila de Lilith, rúa Travesa, 7 de Santiago.

A autora fará un agasallo a cada un dos asistentes.



21.6.13

Hai feridas que botan raíces

8 comentarios

[escribín este texto hai case un mes, mais non atopara o momento de penduralo por aquí]

Lembro que houbo un día, alá polo ano 2008, no que souben que estaba a escribir este libro, Raíz da fenda. Dos poemas que anotaba daquela nun caderno de pautas azuis, só perviviu o último dos que figuran no poemario, que foi tamén o que me fixo decatarme de que comezaba algo.

Do mesmo xeito, pero ao revés, o derradeiro que escribín é o primeiro texto que aparece no libro, o que me fixo ser consciente de que o círculo se pechaba inevitablemente. 

Nunca me ocorrera antes algo así: ter a certeza do principio e, despois, a do final. Tamén foi o proceso de escrita máis longo e lento, menos buscado. Resultaron gratos, sobre todo, os tempos de pausa, ás veces longos, case como abandonos necesarios.

Foron, polo demais, anos de mudanzas interiores profundas que trocaron o meu xeito de escribir poesía, anos de feridas abertas, de perdas e de fisuras que me partiron en varios fragmentos.

Foron anos de paxaros de origami que saíron voando por todas partes.



Creo que xa non son a que era cando comecei o libro, e que xa non o serei máis, non porque o libro me mudase (ou talvez si) senón porque eu mudei para el.

Nunca fun tan honesta comigo nun libro de poemas. Nunca convocara antes a fenda de maneira tan directa. Nunca procurara así cada unha das fisuras, cada unha das feridas. Nunca fora, tampouco, tan dura como o é unha améndoa.

Até agora.

Hai feridas que botan raíces en nós. 
Agora preciso abandonalas, entregalas ao azar das páxinas, a ese outro lado.

Só agardo que haxa alguén que as recolla na outra beira. 


12.6.13

O peche dos cines Valle Inclán

2 comentarios

Os cines Valle Inclán pechan o trinta de xuño. Sobreviviron sete anos máis que os cines Equitativa na Praza de Lugo da Coruña, outra sala á que quixen moito, aínda que por distintas razóns. A miña primeira película no cine: creo que foi Bambi, ese é o recordo. A última, probablemente non a derradeira: A caza. As dúas no Valle Inclán. As dúas, cada unha ao seu xeito, experiencias fantásticas.

Non serei eu a primeira en dicir que estes cines son un símbolo; un símbolo doutro Santiago, de baldosa e soto, de pouco brillo, de vella-parte-nova da cidade. En realidade, un símbolo doutro mundo, o dos posters pegados en taboleiros con chinchetas, e os horarios das salas impresos en cartulinas, e as moedas da recadación gardadas nunha caixa metálica por vez de rexistradas nunha pantalla táctil.

O mundo das entradas sen numerar, de chegar con vinte minutos de adianto para coller sitio, de deixar de chegar con vinte minutos de adianto porque xa sempre hai sitio baleiro. Á saída do cine, tomar un café no bar "La taquilla" para falar do filme un anaco. E camiñar de noite, de regreso do cine, ata a casa.

Decátaste de que xa non poderemos ir andando ao cine?

Este outro cine que nos deixan, nunha cidade que hai moito tempo que comezou a perder os seus símbolos (ou, talvez, nun mundo que hai moito tempo que comezou a perder os seus símbolos) é o cine de estrea e butaca cómoda, de entrada cara e grupos de adolescentes a un lado e a outro, de combo de flocos de millo e cocacola xigante, de super pantalla e centro comercial. Á saída dese cine, non hai lugares nos que falar da película. Ben mirado, tampouco poñen películas das que falar.  

Quedamos orfos de películas, alén do Cineuropa, do ciclo Amal e algúns outros, poucos. Os que amamos o cine máis alá do outono, máis alá das propostas para o grande público, quedamos orfos. En parte porque está por chegar (cedo) o momento no que consideremos seriamente se podemos permitirnos pagar catorce euros por dúas entradas para unha película trivial, se nos compensa investir tanto cando o mesmo prezo custa un DVD dun clásico que, por azares, nunca vimos, ou dunha estrea do ano anterior que nunca chegou á nosa cidade. Ou de calquera outro produto que nos alimente máis e mellor que iso que nos ofrecen no centro comercial. Quedamos orfos.

O día 30 de xuño pechan os cines Valle Inclán. Seis persoas perden o seu traballo. E eu perdo algo que era valioso para min: un espazo para albiscar outros mundos.

29.5.13

Un milladoiro para Corcoesto

0 comentarios
Chégame a través de Inma Doval a convocatoria de Enarborar o bosque deste ano 2013, que terá lugar, nesta ocasión, en Corcoesto e que, como vén sendo habitual, consistirá nunha romaría artística, poética, reinvindicativa, ecoloxista, plural, aberta e libre. Esta vez a proposta é elaborar unha instalación colectiva, un amilladoiro, contra a megaminería. No texto elaborado por arTeu (colectivo artístico formado por Inma Doval e Xacobe Meléndrez Fassbender), explícase así a función do amilladoiro:

Os amilladoiros son montóns de croios acumulados de xeito testimonial en determinados lugares. É unha práctica que ten unha raiz celtíbera, pobo que ía botando as pedriñas en cruces de camiños e outros lugares cunha simboloxía especial, para alonxar os malos espíritos.
Practicouse e practícase ainda en multitude de culturas de todo o mundo, dende a tribu Churingaque en Australia ate os Masais africanos, pasando polos pobos do norte penínsular esencialmente no Camiño de Santiago, neste caso despois de pasar o tamiz da cristianización.
Utilizabanna tamen os gregos e os romans tendo diversos significados. A pedra foi símbolo de forza, virilidade, fecundade, persistencia, demarcación… e nós utilizaremola de novo en Corcoesto, para alonxar os malos espíritos, os do arsénico e o cianuro que con este modelo de explotación mineira ameazan con mobilizarse polo interior da nae terra, nas súas veas de auga, as mesmas que nutren as nosas produccións agrícolas e gandeiras e que iría empozoñar tamén a ría toda.
Ven co teu croio o día 1 de xuño ao III Enarborar o Bosque que se desenvolverá en Corcoesto, con recitais, pintura ao vivo, música, maxia… unha verdadeira romería artístico-reivindicativa ao aire libre.

Eu preparei o meu croio como se ve na fotografía, pero a idea é libre. Podes simplemente escribir un verso sobre o teu e levalo ao Enarborar, compartir, participar, reivindicar, facer arte colectiva. Ao comezo pensei en palabras para escribir sobre el, mais nesta ocasión quedei sen elas. Esto foi o que saíu:


27.5.13

"Un custo insignificante"

5 comentarios


O ministro Wert reservou cinco millóns de euros na memoria orzamentaria da nova lei educativa para que os contribuíntes paguemos a escolarización nun centro privado das nenas e nenos cuxos pais non queren que estuden en catalán, coa previsión de que os afectados sexan potencialmente mil alumnos.
Cuestiona así o modelo de inmersión lingüística que a investigación sobre educación en linguas en contextos multilingües sinalou como o máis positivo, non só para o obxectivo de subverter os procesos de substitución lingüística das linguas minorizadas e garantir a pervivencia do idioma propio, senón tamén para a mellora da competencia lingüística da infancia actual e da cidadanía de mañá.

(...)
Preme aquí para visitar o texto completo

13.5.13

A literatura e a estupidez

0 comentarios

(Recollo aquí o que escribín para o Sermos Galiza do venres)

Na escrita, como en todos os camiños que as persoas emprendemos na procura de algo, podemos escoller o atallo. As marcas dos atallos que tomamos cando escribimos son iso que unha vez escoitei chamar "as costuras" do texto, ese rastro que fica cando o lector é quen de ver, debaixo das palabras, o debuxo feito con xiz do patrón.

Existen moitos tipos de atallos, máis ou menos hábiles, e hai escritores que os empregan de xeito lícito. Diario de inverno, de Paul Auster, é, ao meu ver, unha narrativa de atallos. O que ocorre é que Auster inventou os seus propios remendos e ten gañado o dereito a facer uso deles: descubrilos é aprender dun oficio narrativo de moitos anos.

Outras costuras non teñen a marca da destreza e convirten a novela nun artefacto medido para que o lector se conforme e non para axitalo. Son esas novelas que poderían estar escritas por unha máquina como aquela que inventou Roald Dahl, "o gramatizador automático", que era quen de combinar clixés mecanicamente para producir ficción a demanda dunhas coordenadas anodinas.

Alessandro Baricco dixo unha vez que da literatura, como da estupidez, non existe unha definición senón moitos exemplos. Prefiro as eivas dunha novela que acolle o risco ás convencións tasadas dun texto que non tardarei en esquecer, porque, de cote, ese tipo de textos fan que me sinta estúpida. De todos os xeitos, non estou segura de estar no certo. Ao cabo, o que aquí escribo non é máis que un atallo para levarte desde o título ata a última liña.


5.5.13

DIÁSPORA

4 comentarios

Non quero ser a nena que medrou
e tivo que marchar,

a que só fala a lingua dos xigantes
e non pode lembrar do seu país
nada máis que a uralita,
o cheiro esmagador dos eucaliptos
e aquel último barco que afundiu,

a que xa non ten casa
á que volver,
e percorre os países estranxeiros
ollando as marabillas
coma quen mira ao exército que llo arrebatou todo,

a que nunca máis amará
viaxar,
porque só lle restan ruínas
das que partir.

8.3.13

Un segundo

0 comentarios

Hai un segundo desta canción -só un segundo- no que teño dezaseis anos outra vez. Estou no meu cuarto, sentada nunha cadeira vermella fronte a unha parede onde hai un poster que di "Non á guerra de Irak". Meus pais ven unha película na sala despois de cear, eu repaso un esquema do exame de filosofía do día seguinte mentres soa a música nun aparello que ten para meter cintas e cedés. Non teño aínda ningún reproductor de mp3. Veño de ler "Sétima soidade", de Pilar Pallarés que me deixou Rosa, a miña profe de galego. Non sei aínda o que vou ser de maior. Penso que sempre sempre sempre serei como son agora. Que nunca nunca nunca pasará nin sequera unha semana sen escoitar este disco de Silvio Rodríguez.